93 ΧΡΟΝΙΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΤΗΣ «ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗΣ»ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ

             

Του ΑΛΕΞΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗ , πρέσβυ ε.τ*

 

Η μικρασιατική καταστροφή υπήρξε καταστροφική και για τον ελληνικό Τύπο της Κωνσταντινούπολης, η ιστορική πορεία του οποίου ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1830 και συνεχίζει την παρουσία του μέχρι τις ημέρες μας. Την περίοδο πριν την κατάρρευση της ελληνικής εκστρατείας στην Ιωνία,  κυκλοφορούσαν στην Πόλη 13 καθημερινές και εβδομαδιαίες ελληνόφωνες («Νεολόγος», «Πρόοδος», «Πατρίς», «Ταχυδρόμος», «Χρόνος», «Πρωία», «Κήρυξ», «η Εβδομάς», «Βυζάντιον», «Ηχώ της Κωνσταντινουπόλεως»,  « Άνω Κάτω», «Βουρδουλάς», «Σκάνδαλον») και μια καραμανλήδικη (τουρκόφωνη με ελληνικούς χαρακτήρες, «Νέα Ανατολή») εφημερίδες πολιτικού, κοινωνικού, οικονομικού, σατυρικού περιεχομένου. Το 1923 απαγορεύθηκε η κυκλοφορία του συνόλου των εφημερίδων αυτών και επιπλέον του έντυπου περιοδικού του Οικουμενικού Πατριαρχείου η «Εκκλησιαστική Αλήθεια» που εκδιδόταν επί 43 συνεχή χρόνια από το 1880, της οποίας αρχισυντάκτης και βασικότερο στέλεχος υπήρξε ο διαπρεπής κωνσταντινουπολίτης λόγιος Μανουήλ Γεδεών.  Το κλείσιμο των ελληνικών εφημερίδων ακολούθησε και η φυγή σπουδαίων δημοσιογράφων μερικοί εκ των οποίων, Βλάσης Γαβριηλίδης, Σταύρος Βουτυράς, Κωνσταντίνος Σπανούδης,  Παύλος Παλαιολόγος αλλά και ο πρωτοπόρος του σοσιαλισμού Νικόλαος Γιαννιός, διέπρεψαν και στην Ελλάδα.

Σε ένα κλίμα καταπίεσης, με την απειλή κατηγορίας «Εξύβρισης του Τουρκισμού»  να επικρέμεται ως δαμόκλειος σπάθη, οι Ρωμιοί της Πόλης επιχείρησαν, πάρα ταύτα, να προβούν σε μια επανεκκίνηση του ελληνικού Τύπου στην Κωνσταντινούπολη το 1923-1924 με τις εφημερίδες «Πολιτεία», «Ελευθερία», «Ημερήσια Νέα» «Φως» και τη σατυρική «Φρου-Φρου».  Η πορεία των εφημερίδων αυτών υπήρξε εξαιρετικά βραχύβια καθώς έπεσαν θύματα της ασφυκτικής τουρκικής λογοκρισίας και ακολούθως απαγορεύθηκε η κυκλοφορία τους.

Το 1925 όμως οι αδελφοί Βασιλειάδη (Κωνσταντίνος και Αντώνης), φαρμακοποιοί στο επάγγελμα και απόφοιτοι της σουλτανικής Σχολής του Γαλατάσαραϊ , οι οποίοι όταν αναγκάστηκαν να κλείσουν το φαρμακείο τους καθώς τους αφαιρέθηκε η άδεια λειτουργίας στο πλαίσιο της πολιτικής τουρκοποίησης των επαγγελμάτων, ίδρυσαν, μαζί με τον έμπειρο τυπογράφο Οδυσσέα Κρυσταλλίδη, την εφημερίδα «Απογευματινή». Η εφημερίδα αυτή, που πρωτοκυκλοφόρησε την Κυριακή 12 Ιουλίου 1925, είναι η μακροβιότερη, ύστερα από την «Τζουμχουριέτ», εφημερίδα της Τουρκίας σήμερα, με 93 χρόνια αδιάλειπτης καθημερινής παρουσίας. Τα πρώτα εκείνα χρόνια, η εφημερίδα είχε 35 εργαζόμενους και 50 διανομείς και έως τις αρχές της δεκαετίας του 1950 ήταν η πρώτη σε κυκλοφορία ομογενειακή εφημερίδα με 30,000 ημερήσια φύλλα.

Διευθυντής και αρχισυντάκτης της νέας εφημερίδας κατά τα πρώτα δύσκολα χρόνια, υπήρξε ο καταγόμενος από τη Σύρο Θεόδωρος Καβαλιέρος-Μαρκουίζος, κορυφαία φυσιογνωμία της ελληνικής δημοσιογραφίας στην Κωνσταντινούπολη, εμπνευστής του «μότο» - «Αι νέαι εποχαί επιβάλλουσι και νέα καθήκοντα » (ρήση του Βίκτ. Ουγκό) με το οποίο υποτιτλοφορείται έκτοτε η εφημερίδα.  Γνωστός για το θάρρος της γνώμης του και την ελληνική ψυχή του (απελάθηκε από την Τουρκία δύο χρόνια μετά από τα Σεπτεμβριανά γεγονότα του 1955), ο Μαρκουίζος σύντομα ενόχλησε την Άγκυρα, υποχρεώθηκε σε παραίτηση από την «Απογευματινή» και αντικαταστάθηκε από τον καππαδοκικής καταγωγής δημοσιογράφο Γρηγόριο Γιαβερίδη, ο οποίος υπήρξε υπεύθυνος σύνταξης της εφημερίδας για περισσότερα από 50 χρόνια (από το 1927 μέχρι το θάνατό του τον Αύγουστο του 1979). Εξαιρετικά προσεκτικός και ικανός ισορροπιστής, ο Γιαβερίδης ήταν άριστος στην τέχνη της αυτολογοκρισίας, καταφέρνοντας με τις ιδιότητες του αυτές να διατηρήσει ανοικτή την εφημερίδα του σε ιδιαίτερα χαλεπούς καιρούς.

Μεταξύ των συντακτών της «Απογευματινής»  διακρίνεται ο Στέφανος Παπαδόπουλος, με την ανεπανάληπτη, κυρίως κοινωνικού χαρακτήρα, στήλη του «Στο Φτερό», γραμμένη με χιούμορ, ευγλωττία και παρατηρητικότητα, η οποία παρακολουθείτο με μεγάλο ενδιαφέρον και περιέργεια από την Ομογένεια σε καθημερινή βάση. Το Νοέμβριο του 1957 ο Στέφανος Παπαδόπουλος συνελήφθη στα γραφεία της εφημερίδας από αστυνομικό ο οποίος  αφού του επέτρεψε να ολοκληρώσει το τελευταίο του άρθρο στην «Απογευματινή», τον οδήγησε στο αστυνομικό τμήμα του Πέρα πριν την απέλασή του, με συνοπτικές διαδικασίες,  ως επικίνδυνος για την ασφάλεια της Τουρκίας (Είναι συγγραφέας του εξαιρετικού βιβλίου «Αναμνήσεις από την Πόλη», Αθήνα, 1978).

Κατά τα πέτρινα χρόνια της κρατικής καταπίεσης και των διωγμών η «Απογευματινή» αποτέλεσε την παρηγοριά των Ομογενών και ο καθηγητής Δημήτριος Παντελάρας, διευθυντής του Ιωακειμείου Παρθεναγωγείου στο Φανάρι, συνόψισε με τον πλέον γλαφυρό αλλά εύστοχο τρόπο τη σημασία της για την πολίτικη Ρωμιοσύνη όταν έγραφε το 1976 ότι «Ουδείς (Ρωμιός στην Πόλη) γεννάται, ουδείς αποθνήσκει, άνευ της Απογευματινής».

Με τις απελάσεις και τη διαρροή του ομογενειακού πληθυσμού της Τουρκίας κατά τις δεκαετίες 1960 και 1970 η «Απογευματινή», όπως άλλωστε και το σύνολο του ελληνικού Τύπου της Πόλης, ακολούθησε την φθίνουσα πορεία της Ρωμιοσύνης και βίωσε ένα ποιοτικό και οικονομικό μαρασμό, με αποτέλεσμα η κυκλοφορία της να περιορισθεί στα 70 με 80 φύλλα στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Τα δυσχερή εκείνα χρόνια, ιδιοκτήτης και διευθυντής της εφημερίδας ήταν ο γιατρός Γεώργιος Αδόσογλου, ο οποίος κράτησε τη σκυτάλη μέχρι τον θάνατό του το 2002.

Η τύχη της ιστορικής εφημερίδας έμελλε να αλλάξει προς το καλύτερο όταν την ανέλαβε ο άρτι αφιχθείς στην γενέτειρα του, το καλοκαίρι του 2002, παλαίμαχος ομογενής δημοσιογράφος, Μιχάλης Βασιλειάδης. Εξαιτίας των μακροχρόνιων δικαστικών περιπετειών και της δυσκολίας να ασκήσει το επάγγελμα του δημοσιογράφου (το 1964 κατηγορήθηκε ως «διασπάζων την εθνική ενότητα της Τουρκίας προπαγανδίζοντας τον Ελληνισμό» και σύρθηκε στα δικαστήρια για μια δεκαετία πριν την τελική αθώωσή του), ο Μιχάλης Βασιλειάδης υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει την Τουρκία τη δεκαετία του 1970, παρέμεινε για σχεδόν 30 χρόνια στην Αθήνα όπου εξέδιδε την ποιοτική μηνιαία εφημερίδα «Επτάλοφος» και επέστρεψε στην Πόλη όταν κλήθηκε, με την ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, να επιχειρήσει την αναζωογόνηση της «Απογευματινής». Η επιστροφή του Βασιλειάδη στην Πόλη συνέπεσε με την δική μου ανάληψη καθηκόντων ως Γενικού Προξένου της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη, και είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω την ανάκαμψη, αν όχι αναγέννηση, της εφημερίδας αυτής, την οποία αγκάλιασε ξανά η Ρωμιοσύνη με μεγάλη χαρά και αφοσίωση. Σήμερα τα 600 και πλέον φύλλα της «Απογευματινής» διανέμονται  καθημερινά, πόρτα-πόρτα, σε μια τεράστια πόλη των 20 εκατομμυρίων. Ένας πραγματικός άθλος που οφείλεται σε ολιγάριθμους διανομείς, οι οποίοι δεν παραλείπουν να φροντίσουν για τη μεταφορά της εφημερίδας ακόμη και τους καλοκαιρινούς μήνες στους ομογενείς παραθεριστές στα Πριγκηπόννησα.

Τον Μιχάλη Βασιλειάδη ακολούθησε μερικά χρόνια αργότερα, το 2005, ο γιός του Μηνάς, εξειδικευμένος στην πληροφορική, με αποτέλεσμα να ψηφιοποιηθεί η εφημερίδα και να καταστεί προσιτή και προσβάσιμη σε ψηφιακή μορφή σε αναγνώστες, ομογενείς και μη, ανά την υφήλιο (apo.istanbul@gmail.com). Μέσω της τεχνολογίας και των ηλεκτρονικών συνδρομών η «Απογευματινή» σήμερα συνιστά καίριο συνδετικό κρίκο των εκπατρισθέντων κωνσταντινουπολιτών με την γενέτειρά τους ενώ δίνει την ευκαιρία στην νεώτερη γενιά των ομογενών του εξωτερικού, που αναζητούν τις ρίζες τους, να ενημερωθούν για τα τεκταινόμενα στην Πόλη. Στο μεταξύ ξεκίνησε μια τιτάνια προσπάθεια ψηφιοποίησης όλων των φύλλων το αρχείου της εφημερίδας με την βοήθεια του καθηγητή και νυν Υπουργού Παιδείας Κώστα Γαβρόγλου και των συνεργατών του. Η ψηφιοποίηση της «Απογευματινής» έφθασε μέχρι και τη δεκαετία του 1930 και εκκρεμεί η ολοκλήρωση του έργου, το οποίο δυστυχώς διεκόπη λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων.

Αναμφίβολα η ομογενειακή αυτή εφημερίδα αντιμετωπίζει προβλήματα, ιδίως εξαιτίας της συρρίκνωσης του αναγνωστικού της κοινού στην Κωνσταντινούπολη αλλά και της οικονομικής ύφεσης στην Ελλάδα. Με την έναρξη της κρίσης, οι επιχορηγήσεις από εταιρείες και οργανισμούς μέσω διαφημίσεων σχεδόν μηδενίστηκαν, ενώ, από τουρκικής πλευράς, η εφημερίδα ουδέποτε συμπεριλήφθηκε στην δημοσίευση κρατικών αγγελιών και καταχωρήσεων που της αναλογούν. Κύρια έσοδα της παραμένουν οι συνδρομές αναγνωστών και οι ομογενειακές καταχωρήσεις.  Στην ουσία επιβιώνει σήμερα χάρις στην προσωπική αφοσίωση και εργασία της «Ορχήστρας των Δύο», δηλαδή του Μιχάλη και Μηνά Βασιλειάδη, οι οποίοι είναι συνάμα συντάκτες, διορθωτές και διευθυντές έκδοσης!  Πριν τρία χρόνια η «Απογευματινή» υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τα ιστορικά της γραφεία στην δίοδο Συρίας στην Μεγάλη Οδό του Πέρα (Suriye Pasajı, İstiklal Caddesi, Beyoğlu) και πρόσφατα μεταφέρθηκαν στα βοηθητικά κτήρια στον προαύλιο χώρο της ανακαινισμένης εκκλησίας των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Πέρα.

Εν κατακλείδι, η «Απογευματινή» και η «Ηχώ», οι δύο εφημερίδες που εκδίδονται σήμερα στην Κωνσταντινούπολη, αποτελούν πολιτιστική ικμάδα της Ρωμιοσύνης και αναπόσπαστο συστατικό της ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης. Δίνουν άνισο αγώνα για να διατηρήσουν ζωντανό τον ελληνόγλωσση Τύπο και την μακρά παράδοση της ελληνικής δημοσιογραφίας στην Κωνσταντινούπολη. Στο μεταξύ, η εγκατάσταση στην Πολη του γεννημένου στην Αθήνα Μηνά Βασιλειάδη, όπως και των νεαρών Ελλαδιτών που απασχολούνται τα τελευταία χρόνια στην «Ηχώ» (η οποία γιόρτασε πρόσφατα τα 40 χρόνια έκδοσης της και στην οποία προτίθεμαι να αναφερθώ εκτενέστερα σε προσεχές άρθρο μου) δείχνει ότι η δημοσιογραφία είναι ένας χώρος που προσελκύει νέους από την Ελλάδα, ενισχύοντας με νέο αίμα και ποιοτικά στοιχεία την δημογραφικά πάσχουσα από ελληνική κοινότητα.  

 

*Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα των Αθηνών "ΕΣΤΙΑ"

Εκκλησιαστικά

 

ΘΛΙΒΕΡΕΣ ΣΥΚΟΦΑΝΤΙΕΣ

Φιλελεύθερος, 4 Ιουλίου 2017

93 χρονών από σήμερα η "ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ " της Πόλης

Δεν είναι λίγο πράγμα για μια εφημερίδα μειονοτική της Κωνσταντινούπολης, που κυκλοφορεί στην ελληνική γλώσσα, την "ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ" να  συμπληρώνει σήμερα 93 χρόνια συνεχούς κυκλοφορίας κάτω από συνθήκες, που πολλές φορές ήταν εξαιρετικά  αντίξοες. Η σημερινή επέτειος είναι ένας άθλος, ο οποίος οφείλεται στον από το 2002 εκδότη της  , Μιχάλη Βασιλειάδη,  δημοσιογράφο με εμπειρία δεκαετιών στην Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα, και τα τελευταία χρόνια στον γιό του Μηνά. Κάτω απ' τον τίτλο  της εφημερίδας είναι ένα απόφθεγμα του Βίκτωρος Ουγκώ: “Οι νέες εποχές φέρνουν νέες αποστολές» .Αργότερα προστέθηκε και το:  "Κανείς δεν γεννιέται ή πεθαίνει χωρίς να το μάθει η Απογευματινή", αλλά στις μέρες μας δεν γεννιούνται πια και πολλοί Ρωμιοί στην Πόλη.

Το 2002, η εφημερίδα έπνεε τα λοίσθια, πουλώντας μόνο 80 φύλλα την ημέρα.  Τα 600 αντίτυπα που πουλά τώρα, δεν είναι τίποτα μπροστά στα 30.000 φύλλα, που πουλούσε στο ξεκίνημά της η «Απογευματινή», τις δεκαετίες του 1920 και του 1930. Είναι , μετά την «Τζουμχουριέτ»  , η δεύτερη παλιότερη εφημερίδα της Τουρκίας. Τότε είχε  20 εργαζόμενους και δικά της  πιεστήρια. Ένα από αυτά βρίσκεται στο Μουσείο της Ένωσης Δημοσιογράφων Κωνσταντινούπολης.

 Σήμερα, η εφημερίδα έχει τεράστια οικονομικά προβλήματα. Συνεχίζει την έκδοση της , χάρη στη σύνταξη του Μιχάλη  Βασιλειάδη και τα λίγα μετρητά που δίνουν οι συνδρομές, οι δωρεές, οι νεκρολογίες, και άλλες ανακοινώσεις ,  που δημοσιεύει.

Από το παραλίγο κλείσιμο του 2011 και μετά, η κυβέρνηση βοηθά την εφημερίδα με μικρές, περιστασιακές δωρεές. Πρόσφατα έδωσε γύρω στα 10.000 ευρώ, αλλά το ποσό καλύπτει μόνο το 10% της ζημίας. Η ύλη της εφημερίδας , ανάλογα με τις δυνατότητες της, είναι ιδιαίτερα αξιόλογει.

 

*Παραθέτω τις ΘΕΣΕΙΣ από την σημερινή έκδοση:

 

«Το σηµερινό φύλλο της «Α» που φέρει αριθµό 33509 (!), είναι το πρώτο του 93ου έτους της κυκλοφορίας της.Σ υµπλήρωσε ενενήντα δύο συναπτά έτη παράλληλης πορείας µε την Οµογένεια, συµµετέχοντας πάντοτε ενεργά στους αγώνες και τις αγωνίες της, για την ΠΟΛΗ, τον ΠΟΛΙΤΗ και τον ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ µας. Μ ε την προσφορά της, ακόµα και µε τις όποιες παραλήψεις και λάθη της, αναπόφευκτα για µια τόσο µακρά διαδροµή, κατέχει δικαίως τον τίτλο της Ιστορικής Εφηµερίδας της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας της Πόλης. Στις µέρες µας, που η δηµογραφική συρρίκνωση,  στην οποία έχει συρθεί η Οµογένεια, τής έχει αφαιρέσει την δυνατότητα να στηρίξει την έκδοση µιας εφηµερίδας, η «Α» κρατιέται ακόµα κυρίως µε το άνοιγµα που έκανε στον όπου γης Ελληνισµό. Οι συνδροµητές µας του εξωτερικού –πολλοί από αυτούς δεν έχουν καν σχέση καταγωγής µε την Πόλη- είναι αυτοί που ηθικά και υλικά µας ενθαρρύνουν.

Τους ευχαριστούµε!  Ένα άλλο ευχαριστώ χρωστούµε στον εκλεκτό µας συνεργάτη, στον εξαίρετο δηµοσιογράφο και φίλο, τον Αριστείδη Βικέτο, ο οποίος –ανιδιοτελώς πάντοτε- µε τις έγκυρες και έγκαιρες ανταποκρίσεις του προσθέτει κύρος στην εφηµερίδα µας».

 

ΣΗΜ: Οι προς εμέ ευχαριστίες είναι υπερβολικές . Συνεργάζομαι με την εφημερίδα, γιατί θεωρώ ότι χρειάζεται στήριξη και πρέπει να τα εκατοστήσει!!

 

*Όσοι ενδιαφέρεστε να γίνεται συνδρομητές γράψτε στο apo.istanbul@gmail.com

Στο Αγίασμα των Αγίων Αποστόλων Βεβεκίου

Στις 30 Ιουνίου 2017, ώρα 18.00, στο αγίασμα των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων Βεβεκίου τελέστηκε παράκληση, στην οποία χοροστάτησε ο  Οικουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος. Συμπροσευχήθηκε ο Σεβ. Μητροπολίτης Μυριοφύτου και Περιστάσεως κ. Ειρηναίος ο και Αρχιερατικώς Προϊστάμενος της Περιφέρειας Βοσπόρου. Την παράκληση τέλεσε ο Μέγας Σύγκελλος κ. Αμβρόσιος και έψαλαν ψάλτες του Πατριαρχικού Ναού.

 

Το ιστορικό αγίασμα βρίσκεται απέναντι από το ναό του Αγίου Χαραλάμπους μέσα στον κήπο του κάποτε αρχοντικού της οικίας της κυρίας «Κοκολή». Το αρχοντικό είναι κτισμένο επάνω σε παλαιά πέτρινη βάση και αποτελείται από δύο ξύλινες οροφές. Σήμερα είναι ακατοίκητο και χρειάζεται επισκευή.  Το αγίασμα είναι στο ισόγειο της οικίας. Στην είσοδό του υπάρχει μαρμάρινη πλάκα στην οποία αναφέρεται ότι επισκευάστηκε το έτος 1742. Ας σημειωθεί ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος είναι ο πρώτος Πατριάρχης που έχει καθιερώσει να χοροστατεί στο αγίασμα στη μνήμη του εδώ και δέκα πέντε χρόνια όταν βρίσκεται στην Πόλη.

 

Στο τέλος της παράκλησης ο Σεβ. Μητροπολίτης Μυριοφύτου και Περιστάσεως κ. Ειρηναίος προσφώνησε τον Παναγιώτατο με σύντομο μεστό κείμενο στο οποίο αναφέρθηκε στους Δώδεκα Απόστολους, στο ιστορικό του αγιάσματος και ευχαρίστησε τον αλλόθρησκο ιδιοκτήτη  της αρχοντικής οικίας που επέτρεψε να τελεστεί η παράκληση. Στο αγίασμα ήρθαν πιστοί για να προσευχηθούν από διάφορα μέρη της Πόλης. Τέλος, ευχαρίστησε τον Παναγιώτατο που τίμησε με την παρουσία του το αγίασμα και για τη μέριμνα και το ενδιαφέρον που δείχνει όχι μόνο στο αγίασμα αλλά και στην κοινότητα Βεβεκίου, η οποία αναμένει κάθε χρόνο με άφατη χαρά τις Σεπτές Πατριαρχικές Ευχές και Ευλογίες Του.

 

Στη  συνέχεια μίλησε ο Παναγιώτατος, ο οποίος αναφέρθηκε στην εορτή της ημέρας, στο αγίασμα και εξέφρασε επίσης τις ευχαριστίες του στον ιδιοκτήτη της οικίας για την άδεια που έδωσε να γίνει η παράκληση και τόνισε ότι παρόμοιες συμπεριφορές καλής διάθεσης και θερμές υποδοχές συναντάει από πολιτικούς και μουσουλμάνους στις επισκέψεις του σε εκκλησιαστικές επαρχίες του Οικουμενικού Θρόνου, των οποίων οι Ελληνορθόδοξοι κάτοικοι αναγκάστηκαν να τις εγκαταλείψουν μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης (1923). Επίσης αναφέρθηκε στην τουρκική κυβέρνηση που δείχνει ενδιαφέρον και σεβασμό στο Οικουμενικό Πατριαρχείο για να συνεχίσει την πορεία του και σε πρόσφατη επίσκεψη τέως υπουργού της Τουρκίας στο Φανάρι με τον οποίο μεταξύ άλλων έγινε συζήτηση για την Θεολογική Σχολή της Χάλκης που παραμένει άδικα κλειστεί.

 

Μετά την απόλυση της παράκλησης ο Παναγιώτατος μοίρασε στους πιστούς ως ευλογία μία μικρή χάρτινη εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας.

 

Στη συνέχεια ακολούθησε δεξίωση με πλούσια κεράσματα στον κήπο της αρχοντικής οικίας κάτω από τη σκιά των δένδρων, όπου οι πιστοί είχαν την ευκαιρία να χαρούν τον Πατριάρχη και να δεχθούν την Ευλογία Του.

 

Πασχάλης Βαλσαμίδης

 

Επίκουρος Καθηγητής Δημοκριτείου Παν. Θράκης

 

 

Η «ΠΡΩΤΗ» ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΣΤΙΣ ΗΠΑ

 

 Του Αλέξη Αλεξανδρή, πρέσβη επί τιμή

Μια από τις σημαντικές διαστάσεις της οικουμενικότητας της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, στην οποία η πατριαρχική ηγεσία έδωσε και συνεχίζει να δίνει προτεραιότητα, είναι η σχέση του Οικουμενικού Θρόνου με τους ελληνορθοδόξους της Διασποράς.  Από τις αρχές της δεκαετίας του  1920,  το Οικουμενικό Πατριαρχείο έθεσε σε νέα βάση τη δομική οργάνωση και σύσταση αρχιεπισκοπών στην Αμερική, Ευρώπη, Ασία και Αυστραλία, σύμφωνα με τους  Ιερούς Κανόνες και το Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Έκτοτε το Οικουμενικό Πατριαρχείο συγκρότησε σταδιακά ένα ευρύτατο δίκτυο διοικητικής οργάνωσης των επτά και πλέον εκατομμυρίων Ελληνορθόδοξων του εξωτερικού.

 

                Η ίδρυση της  Αρχιεπισκοπής Βορείου και Νοτίου Αμερικής για την κάλυψη των θρησκευτικών αναγκών του διαρκώς αυξανόμενου Ορθόδοξου ποιμνίου της Αμερικής χρονολογείται το 1922, μια δύσκολη περίοδος όταν η κλυδωνιζόμενη από τα πολιτικά και εκκλησιαστικά πάθη ομογένεια είχε χωριστεί σε δύο στρατόπεδα, των βενιζελικών και των βασιλικών, με τον πρώτο Αρχιεπίσκοπο Αλέξανδρο να υποστηρίζεται μόνο από τη φιλοβενιζελική παράταξη. Η οδυνηρή αυτή κατάσταση διχασμού της ομογένειας άρχισε να βελτιώνεται το 1930 όταν στον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο τοποθετήθηκε από το Φανάρι ο Μητροπολίτης Κερκύρας Αθηναγόρας Σπύρου. Κατά τη διάρκεια της ποιμαντορίας του (1931-1948), ο Αθηναγόρας οργάνωσε τις ελληνικές κοινότητες των Ηνωμένων Πολιτειών σε μια συμπαγή και δραστήρια παροικία δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την ανοδική πορεία της εκεί ομογένειας.

 

                 Το έδαφος υπήρξε πρόσφορο καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν πάντα ταχθεί ευνοϊκά προς το Φανάρι και την ελληνορθόδοξη Εκκλησία όπως φάνηκε κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων στη Λωζάννη (1922-1923), όταν στήριξαν σθεναρά τη διατήρηση του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην ιστορική του έδρα και  αντέδρασαν έντονα στην τουρκική αξίωση για την απομάκρυνση του από την Τουρκία. Το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον για το Φανάρι ενισχύθηκε επί προεδριών Roosevelt-Truman και ουσιαστικά με αμερικανική πρωτοβουλία ο Αρχιεπίσκοπος Αθηναγόρας αναδείχθηκε Οικουμενικός Πατριάρχης εν μέσω Ψυχρού Πολέμου το 1948.

 

                       Αν και ο Αθηναγόρας έθεσε τις βάσεις για μια ισχυρή ελληνοαμερικανική κοινότητα, ήταν ο Ίμβριος στην καταγωγή, Ιάκωβος Κουκούζης που μετέτρεψε την Ελληνορθόδοξη Αρχιεπισκοπή της Αμερικής στην μεγαλύτερη και ισχυρότερη επαρχία του Πατριαρχείου, προσδίδοντάς της σημαντικό κύρος και δύναμη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά τη διάρκεια των 37 ετών υπηρεσίας του ως Αρχιεπισκόπου Αμερικής (1959-1996), ο Ιάκωβος εξελίχθηκε σε ηγετική φυσιογνωμία της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας.  Με δεδομένη τη σχέση του Φαναρίου με την ισχυρή Αρχιεπισκοπή Αμερικής, η Τουρκία δεν κατάφερε  να προβεί στη βίαιη απομάκρυνση του Οικουμενικού Πατριαρχείου από την Κωνσταντινούπολη ιδιαίτερα την περίοδο 1964-1966, όταν η Άγκυρα φαίνεται ότι εξέταζε σοβαρά την έξωση του.   Κατά τη διάρκεια της θητείας του στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής, ο Ιάκωβος προασπίστηκε με σθένος τα δικαιώματα του Οικουμενικού Πατριαρχείου και κατήγγειλε συστηματικά την καταπίεση του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης, Ίμβρου και Τενέδου από το τουρκικό Κράτος. Για τη δράση του αυτή η Άγκυρα όχι μόνο του αφαίρεσε την τουρκική ιθαγένεια απαγορεύοντάς του την είσοδο στην Τουρκία αλλά άσκησε έντονη πίεση στον Πατριάρχη Αθηναγόρα για την απομάκρυνση του Ιακώβου από την Αμερική, χωρίς ωστόσο επιτυχία.  Άλλωστε, την εποχή εκείνη το κύρος του Αρχιεπισκόπου Ιακώβου είχε αυξηθεί κατακόρυφα καθώς είχε ταυτιστεί με το κίνημα κατά των εθνοφυλετικών διακρίσεων στις Η.Π.Α. και συμμετείχε ενεργά στον αγώνα του Martin Luther King για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Αμερική.

             

               Ο  Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος είχε καλλιεργήσει φιλικές σχέσεις με την ηγεσία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος αποκτώντας προσβάσεις στο Λευκό Οίκο κατά την περίοδο των Προέδρων Reagan  και Bush.  Την περίοδο αυτή εντατικοποιήθηκαν οι διακριτικές διπλωματικές παρεμβάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών υπέρ του Πατριαρχείου και το 1986 εδόθη από τις τουρκικές αρχές η άδεια ανοικοδόμησης του πατριαρχικού μεγάρου το οποίο είχε καταστραφεί σε πυρκαγιά το 1941.

 

                Με την πτώση του κομμουνισμού στην Ανατολική Ευρώπη η στρατηγική σημασία του Οικουμενικού Πατριαρχείου στον πνευματικό και εκκλησιαστικό χώρο αυξήθηκε σε μεγάλο βαθμό. Η αμερικανική πλευρά διατύπωνε επισήμως και ανεπιφύλακτα πλέον ότι  αναγνώριζε την Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης ως Οικουμενικό Πατριαρχείο και τον Οικουμενικό Πατριάρχη ως πνευματικό ηγέτη των 250 εκατομμυρίων Ορθοδόξων Χριστιανών. Η ιδιότητα αυτή του Πατριάρχη και η πνευματική απήχηση του Φαναρίου επιβεβαιώθηκε με τον πιο επίσημο τρόπο κατά την περιοδεία του Δημητρίου Α΄ στις ΗΠΑ από τις 2 έως 29 Ιουλίου 1990. Αυτή ήταν επίσης η πρώτη πανηγυρική επίσκεψη Οικουμενικού Πατριάρχη στον Νέο Κόσμο.  Οικοδεσπότης και διοργανωτής του πολύπτυχου προγράμματος της πατριαρχικής επίσκεψης ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ιάκωβος ο οποίος όχι μόνο κατάφερε να κινητοποιήσει την ομογένεια αλλά και να προβάλει με αποτελεσματικότητα το Φανάρι και την προσωπικότητα του Δημητρίου στις Η.Π.Α., εξασφαλίζοντας στην πατριαρχική αποστολή ευρεία δημοσιότητα και επαφές με υψηλά ιστάμενες πολιτικές και θρησκευτικές προσωπικότητες.

 

               Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον για το Πατριαρχείο αντανακλάται  στη θερμή υποδοχή, με τιμές αρχηγού θρησκείας, που επιδαψίλευσαν οι αρχές των ΗΠΑ στην πατριαρχική αποστολή.   Παρουσία 4000 ομογενών σε δεξίωση που παρατέθηκε προς τιμή του Πατριάρχη στη Ουάσιγκτον, ο Αμερικανός Πρόεδρος George Bush εκφράστηκε με λόγια θαυμασμού για το Δημήτριο και υπογράμμισε ανεπιφύλακτα τον οικουμενικό του ρόλο. Στο ρόλο αυτό είχε την ευκαιρία να επανέλθει ο Αμερικανός Πρόεδρος σε συνάντησή του με τον Δημήτριο στον Λευκό Οίκο στις 13 Ιουλίου 1990. Όχι μόνο δέχθηκε ο George Bush την πατριαρχική αποστολή στο Oval Office αλλά απευθυνόμενος στους δημοσιογράφους ενώπιον του Πατριάρχη στον Κήπο των Ρόδων υπογράμμισε τον οικουμενικό ρόλο του Πατριαρχείου στον μετα-ψυχροπολεμικό κόσμο και αποκάλεσε τον Δημήτριο «πνευματικό ηγέτη των 250 εκατομμυρίων Ορθοδόξων σε ολόκληρο των κόσμο». 

 

                Η αναφορά του Αμερικανού Προέδρου στη συμβολή του Φαναρίου προς την «αναγέννηση της Ανατολικής Ευρώπης» έδωσε το στίγμα της πολιτικής των Η.Π.Α. στο θέμα του Πατριαρχείου. Έκτοτε η Ουάσιγκτον υποστηρίζει σταθερά τη συσπείρωση των Ορθοδόξων Εκκλησιών της Ανατολικής Ευρώπης και Μέσης Ανατολής γύρω από ένα αναβαθμισμένο Οικουμενικό Πατριαρχείο, σε συνεργασία και σύμπνοια με τα επιμέρους Πατριαρχεία και Αυτοκέφαλες Εκκλησίες. Εξάλλου σε μια περίοδο κατά την οποία αυξάνεται η επιρροή της Ρωσικής Εκκλησίας, οι Η.Π.Α. καθιστούν σαφές ότι αναγνωρίζουν πλήρως το κανονικό και ιστορικό προβάδισμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το ποίμνιο του οποίου, στην πλειοψηφία του είναι Ορθόδοξοι Αμερικανοί πολίτες.

 

                 Η ιστορική επίσκεψη του Δημητρίου στις ΗΠΑ και δή η απόδοση από τα πιο επίσημα αμερικανικά χείλη στον Οικουμενικό Πατριάρχη της ταυτότητας του πνευματικού ηγέτη όλης της Ορθοδοξίας, πυροδότησε την λυσσαλέα αντίδραση των εθνικιστικών-ισλαμικών κύκλων και τη δυσαρέσκεια του πολιτικού κόσμου της Τουρκίας, με μόνη ίσως την εξαίρεση του πανίσχυρου τότε Προέδρου της Δημοκρατίας Turgut Özal, με αποτέλεσμα  η Άγκυρα τελικά έστω και σιωπηρά να συμβιβαστεί με την γενική αποδοχή του Πατριάρχη ως οικουμενικού στο εξωτερικό.

 

                    Μπορούμε να πούμε ότι  με  535 ενορίες και πιστούς που υπολογίζονται μεταξύ 2 και 3 εκατομμυρίων, η Αρχιεπισκοπή Αμερικής , η τέταρτη στη σειρά αναγνωρισμένη θρησκευτικό-εκκλησιαστική  αρχή των Η.Π.Α. (μετά την Προτεσταντική, Καθολικής και Εβραϊκή), συνιστά  σήμερα τη μεγαλύτερη εγγύηση για την διεθνή ακτινοβολία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Αν για το Πατριαρχείο η Βόρειος Αμερική αποτελεί την πραγματική πολιτική του δύναμη, για την ομογένεια η σχέση της με το Φανάρι πρέπει να θεωρηθεί ο ουσιαστικός ομφάλιος λώρος με την παράδοση και την εθνοθρησκευτική της κληρονομιά.  Εξάλλου, το αυξανόμενο κοινωνικο-οικονομικό κύρος και η πολιτική ανάδυση των ελληνοαμερικανών προσφέρει, διαχρονικά,  στο Φανάρι μια υπολογίσιμη πρόσβαση στα κέντρα αποφάσεων της Ουάσιγκτον.  Ο δραστήριος και χαρισματικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος επισκέπτεται  σε τακτά χρονικά διαστήματα τις Η.Π.Α. και επικοινωνεί άμεσα με το εκεί ποίμνιό του. Οι δε αμερικανοί πρώην Πρόεδροι Clinton-Bush-Obama στις συνομιλίες τους με τους Τούρκους ομολόγους τους θέτουν πάντα τα ανοικτά ζητήματα του Φαναρίου και δη το πρόβλημα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής Χάλκης.  Αλλά και στο περιβάλλον του  σημερινού Προέδρου Donald Trump διακρίνονται αρκετοί αξιόλογοι ελληνοαμερικανοί, όπως ο προσωπάρχης του Λευκού Οίκου  Reince Priebus, ο οποίος  αποτελεί σάρξ εκ της σαρκός της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας της Αμερικής, διατηρώντας στενές σχέσεις με τον Αρχιεπίσκοπο Δημήτριο και τον παντοδύναμο μεν αλλά με το σεμνό αξίωμα πρωτοπρεσβύτερο Άλεξ Καρλούτσο, εκπρόσωπο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στις Ηνωμένες Πολιτείες.

 

                        Αλλά και γενικότερα, η  ιστορική πατριαρχική περιοδεία στις Ηνωμένες Πολιτείες, πριν ακριβώς 27 χρόνια αποτελεί ορόσημο στην εντατικοποίηση και συστηματικοποίηση των επαφών και της επικοινωνίας μεταξύ του Οικουμενικού Πατριαρχείου και των Μητροπόλεών του στο εξωτερικό. Οι σχέσεις αυτές τέθηκαν σε νέο πλαίσιο όταν στα τέλη Αυγούστου του 1992, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, που είχε συμβάλει ποικιλοτρόπως  στην διοργάνωση και την επιτυχία της περιοδείας Δημητρίου στις Η.Π.Α., καθιέρωσε τον θεσμό της σύναξης της Ιεραρχίας του Θρόνου στην Κωνσταντινούπολη, η οποία επαναλαμβάνεται ανά διετία. Ο ισχυρότατος αυτός πνευματικός και θεσμικός δεσμός ανάμεσα στο Πατριαρχείο και το ελληνορθόδοξο στοιχείο της Διασποράς, ειδικότερα της Αμερικής,  συμβάλει στη διατήρηση της ξεχωριστής εθνοθρησκευτικής ταυτότητας των Αποδήμων Ελληνορθόδοξων, οι οποίοι παραμένουν προσηλωμένοι στο Φανάρι. Εξίσου σημαντική για την ενότητα της Ορθοδοξίας υπήρξε η σύγκληση στο Φανάρι της Μείζονος και Υπερτελούς Συνόδου στις 30-31 Ιουλίου 1993, πριν δηλαδή 24 χρόνια, που είχε σαν στόχο να κατοχυρώσει την αποκλειστική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Θρόνου στο χώρο της Διασποράς και συνεπώς να συσπειρώσει γύρω από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως τις Ορθόδοξες Εκκλησίες.